Ostatnia prosta sezonu rozliczeń PIT przynosi interesujące wnioski

Według analiz ekspertów PITax, przeciętne zobowiązanie podatkowe Polaków wzrosło rok do roku z 5 do 6 tys. zł. Rosnące obciążenia skłaniają ku szukaniu optymalizacji – rekordowe 80 tys. zł zwrotu dla jednego z podatników udowadnia, że rzetelne rozliczenie ulg realnie zasila domowy budżet. W ujęciu regionalnym liderami świadomości podatkowej pozostają mieszkańcy południowej Polski (44% korzystających z ulg) wobec tych z północy (33% PIT z uwzględnieniem ulg). Pozytywnym akcentem jest również wzrost aktywności filantropijnej: kwoty przekazywane w ramach mechanizmu 1,5% są średnio o 10% wyższe niż przed rokiem.

Na kilka dni przed ostatecznym terminem złożenia deklaracji PIT (30 kwietnia), analiza ponad miliona rozliczeń przeprowadzona przez ekspertów PITax rzuca nowe światło na kondycję finansową i zaradność podatkową Polaków. Widać, że Polska podzieliła się na „świadomych optymalizatorów” korzystających z dostępnych ulg w niezależnych programach do rozliczeń oraz tych, którzy ufając automatycznemu systemowi fiskusa, zostawiają w budżecie miliardy złotych, które zgodnie z prawem mogłyby wrócić do ich portfeli. Z danych wynika, że średnia kwota należnego podatku PIT wzrosła w ciągu roku o 20%, dwa lata to już wzrost o 33% (z 4400 zł do 6000 zł), natomiast ostatnie 3 lata rozliczeń pokazują, że średnia kwota podatku wzrosła aż o 71%.

– Wzrost średniej kwoty podatku PIT to między innymi efekt inflacji, która zmuszała pracodawców do aktualizacji wynagrodzeń, ale taki wzrost przy niezmiennych progach podatkowych to w praktyce wyższy podatek (tzw. zimna progresja). To także skutek niewystarczającej wiedzy podatkowej. W naszych badaniach ponad 30% ankietowanych przyznaje, że nie wie z jakich ulg może skorzystać podczas rozliczania podatku, a co czwarta osoba twierdzi, że obawia się popełnienia błędu. W sytuacji, gdy rośnie liczba podatników przekraczających w rozliczeniu drugi próg podatkowy, znajomość ulg jest tym bardziej cenna – komentuje dr Krzysztof Biernacki, doradca podatkowy PITax.

W kończącym się sezonie rozliczeń PIT kolejny już raz osoby pracujące tylko na etacie nie muszą robić nic – fiskus przygotował ich zeznania i w razie braku akceptacji, zostaną one automatycznie złożone. W praktyce nie jest to jednak optymalne rozwiązanie, bo system skarbówki nie podpowiada żadnych dodatkowych ulg, z których podatnik może skorzystać. Tymczasem dane PITax pokazują, że użytkownicy tego systemu odliczają darowizny na krew ponad 9 razy częściej, a ulgę internetową 7,5 razy częściej niż w systemie rządowym. Ulga termomodernizacyjna rozliczana jest z kolei 2,5 – krotnie częściej.

– Jeśli podatnik nie sprawdzi, czy może odliczyć wydatki na Internet, leki czy darowizny, system fiskusa mu o tym nie przypomni. W efekcie setki tysięcy osób akceptują przygotowany za nich formularz, tracąc od kilkuset do nawet kilku tysięcy złotych zwrotu. To swoisty, niepisany podatek od niewiedzy, który w skali kraju idzie w miliardy złotych – dodaje Krzysztof Biernacki.

Mapa polskiej zaradności: Żołynia deklasuje metropolie

Dane geograficzne przynoszą kolejną ciekawostkę. Na miano „Polskiej Stolicy Świadomych Podatników” zasłużyła podkarpacka Żołynia, gdzie aż 73% podatników rozlicza ulgi. Tuż za nią plasują się śląskie Paniówki (71%) oraz wielkopolska Dąbrówka (70%). Na drugim biegunie znajdują się ośrodki turystyczne i uzdrowiskowe, które – paradoksalnie – wykazują najniższy poziom aktywności podatkowej. W Ciechocinku ulgi rozliczyło jedynie 4% badanych, w Kołobrzegu 5%, a w nadmorskiej Łebie 14%. Różnica 70 punktów procentowych między liderem a outsiderem jest statystyczną przepaścią.

Rehabilitacja i dzieci – tutaj Polacy nie odpuszczają

W statystykach rok do roku widać ogromne poruszenie w dwóch kategoriach. Liczba osób korzystających z ulgi rehabilitacyjnej wzrosła w skali roku o 17,6%. Może to wynikać zarówno z lepszej edukacji seniorów, jak i z rosnących kosztów leczenia, które skłaniają do skrupulatnego zbierania faktur. Z kolei ulga na dzieci, najpopularniejszy instrument podatkowy w Polsce, jest stosowana przez 32,7% podatników (wzrost o 8,5% r/r). Oznacza to, że już co trzecie zeznanie trafiające do urzędu zawiera odliczenie na potomstwo.

Inflacja dobroczynności: Przekazujemy więcej mimo drożyzny

Mimo wyzwań gospodarczych, rok 2026 przynosi rekordowy wzrost hojności Polaków. Średnia kwota przekazywana w ramach 1,5% podatku wzrosła rok do roku o blisko 11%, osiągając poziom 122 zł (wobec 110 zł w 2025 r.). To sygnał, że mechanizm wsparcia Organizacji Pożytku Publicznego na stałe wpisał się w DNA polskiego podatnika, a rosnące zarobki nominalne (wpływające na wysokość odprowadzonego podatku) bezpośrednio przekładają się na fundusze dla potrzebujących.

Kreatywny jak Polak

W kończącym się sezonie rozliczeń PIT eksperci PITax sprawdzili najbardziej nietypowe pytania podatników, które wprawiły w osłupienie nawet doświadczonych doradców. Wśród nich znalazły się np. takie „czy gogle VR z wkładką korekcyjną można rozliczyć w ramach ulgi rehabilitacyjnej”. Część podatników chciała wiedzieć, „czy w ramach ulgi internetowej da się rozliczyć koszty platformy streamingowej”. Wśród najbardziej nietypowych pytań znalazły się też: „czy jest może ulga na kota”, albo „czy można się rozliczyć w raju podatkowym”. Na oba pytania doradcy – zgodnie z zasadami – odpowiedzieli negatywnie.

Czy warto czekać do ostatniej chwili?

Wielu podatników zwleka z rozliczeniem, obawiając się dopłaty lub skomplikowanych formalności. Dane PITax pokazują jednak, że pośpiech w tym przypadku… popłaca. Średni czas oczekiwania na zwrot nadpłaconego podatku przy rozliczeniu online wynosi obecnie zaledwie 14 dni, ale często zdarza się, że zwrot trafia na konto znacznie szybciej.

– Na kilka dni przed końcem sezonu warto wziąć sprawy w swoje ręce i sprawdzić możliwości skorzystania z dość szerokiego katalogu ulg. Być może przysługuje nam ulga na internet, może przekazaliśmy darowiznę, a może da się odliczyć składki członkowskie na związki zawodowe lub wydatki na termomodernizację. Te 10 minut pracy może być najlepiej płatną godziną w naszym roku kalendarzowym – mówi Krzysztof Biernacki, doradca podatkowy PITax.

Na koniec marca 2026 r. w systemie PITax rozliczyło się już blisko 67% podatników w porównaniu do ubiegłorocznej bazy. Oznacza to, że w ostatnim tygodniu kwietnia serwery Ministerstwa Finansów oraz innych systemów będą przeżywać prawdziwe oblężenie.